Koffie met een tulband? | curatorsofcuriosities
Fantasie of werkelijkheid: dames die koffie dronken in met juwelen behangen tulbanden?
Koffie, tulband, Ottomaanse rijk, copy-paste, schilderij, turquerie, inspiratie
875
post-template-default,single,single-post,postid-875,single-format-standard,qode-quick-links-1.0,ajax_fade,page_not_loaded,,qode-title-hidden,qode_grid_1300,footer_responsive_adv,qode-content-sidebar-responsive,qode-theme-ver-13.8,qode-theme-bridge,wpb-js-composer js-comp-ver-5.4.7,vc_responsive
Kahve Keyfi, 1e helft 18e eeuw, Pera Museum Istanbul

Koffie met een tulband?

Er zijn een hoop schilderijen waarvan je blij bent dat je er geen model voor hebt hoeven staan. Alle schilderijen van Christus aan het kruis, bijvoorbeeld, en andere bloederige taferelen. Maar dit werk van een onbekende achttiende-eeuwse kunstenaar lijkt me ook geen aanrader.

Koffieplezier?

Kahve Keyfi, 1e helft 18e eeuw, Pera Museum Istanbul

Kahve Keyfi, 1e helft 18e eeuw, Pera Museum Istanbul

Het schilderij hangt in het Pera Museum in Istanbul en heet ‘Kahve Keyfi’, wat Google vertaalt als ‘Enjoying coffee’ of ‘Koffieplezier’. Mij leek het vooral een instructie in, hoe drink je zo oncomfortabel mogelijk een kopje koffie?

  • Doe een ceintuur om met een metalen gesp. Buig voorover, zodat ie in je buik prikt.
  • Ga als yogi in lotushouding zitten en zorg dat je bontcape niet van je schouders glijdt.
  • Laat een reusachtige tulband op je hoofd zetten en behang hem met juwelen.
  • Drink koffie met een koekje.
  • Verboden te knoeien.

 

Gelukkig weten we vrij zeker dat dit schilderij niet naar het leven geschilderd is. Dat betekent overigens niet dat er niemand anders heeft geleden. Maar deze onbekende, vermoedelijk Franse meester heeft zijn schilderij op eerdere voorstellingen geïnspireerd, en daarbij duidelijk wat effectbejag nagestreefd.

Fille Turque, 1714, Foto: Harvard University Library

Fille Turque, 1714, Foto: Harvard University Library

Turquerie

Eerst even terug naar de context. De Turkse cultuur was voor de achttiende-eeuwse upper class een grote bron van inspiratie. Mede dankzij de Franse vertaling van Duizend-en-één-nacht, die in 1717 verscheen, werd er volop over het mysterieuze Ottomaanse rijk gefantaseerd als een exotische plek vol weelde en sensualiteit.

Het Ottomaanse rijk ook echt bezoeken was echter lang niet voor iedereen mogelijk. Dat kostte geld, duurde lang en bovendien kon je natuurlijk niet zomaar bij de sultan of andere hoogwaardigheidsbekleders op bezoek. Kunstenaars die oriëntaalse taferelen schilderden, baseerden zich vaak op andere bronnen, zoals oosterse goederen en tekeningen van reizigers.

Oost-Westerse inspiratie

Cornelis de Bruyn, Vrouw in het paleis van Istanbul, 1698

Zo ook de onbekende meester van ons schilderij. Op de prent ‘Fille Turque’ (1714) naar een tekening van Jean-Baptiste Vanmour, zie je duidelijk waar hij zijn inspiratie vandaan heeft. De houding en kleding van dit meisje lijkt verdacht veel op die van onze koffiedrinkster, al heeft ze op het schilderij een zittende bediende gekregen. Haar tulband oogt echter beduidend minder ostentatief, en comfortabeler om koffie in te drinken.

Maar ook deze heeft de onbekende meester niet helemaal zelf verzonnen. De tulband van de koffiedrinkster is overgenomen van een prent uit Reisen (1698) van Cornelis de Bruyn, een Nederlandse schilder die het Ottomaanse rijk wél bezocht. In het paleis van Istanbul tekende hij enkele voorname dames met reusachtige tulbanden op.

Koffie-paste

Zo zien we dat de kunst van het copy-pasten dus al een klein beetje van voor de uitvinding van de computer dateert. Nu rest ons enkel de hoop, dat de vrouwen aan het Turkse hof niet van zulke gevaartes op hoefden te zetten voor het drinken van een kopje koffie 🙂

Verwonder je ook over

Adriaen Coorte, Stilleven met bosaardbeien, 1705, Mauritshuis

Curiosity of the Week: Aardbeien

Curiosity of the week: een Italiaans pastelschilderij met verrassingen

Een Vermeer als Valentijn