Hoe maak je van een baljapon een moordwapen? | curatorsofcuriosities
Arsenicum gaf in de negentiende eeuw een heel andere dimensie aan het begrip 'killer fashion. Lees hier hoe dat kon.
Arsenicum, mode, 19e eeuw, baljapon, baljurk, moordwapen, killer fashion
988
post-template-default,single,single-post,postid-988,single-format-standard,qode-quick-links-1.0,ajax_fade,page_not_loaded,,qode-title-hidden,qode_grid_1300,footer_responsive_adv,qode-content-sidebar-responsive,qode-theme-ver-13.8,qode-theme-bridge,wpb-js-composer js-comp-ver-5.4.7,vc_responsive
Vlieger & Vandam, Gun Clutch

Hoe maak je van een baljapon een moordwapen?

Een paar weken geleden raadden we jullie aan om na het vastpakken van tekeningen van Klimt even je handen te wassen. Vandaag een nieuw museaal object waarvoor je misschien liever even je handschoenen tevoorschijn haalt…

Arsenicumjapon, 1860-1865, Bata Shoe Museum Toronto

Arsenicumjapon, 1860-1865, Bata Shoe Museum Toronto

Smaragdgroene japonnen

Midden negentiende eeuw stond ie op de wishlist van menig modieuze dame: een baljapon in deze mooie kleur smaragdgroen. Het liefst van een lichte gaasachtige stof, dat gaf zo’n feeëriek, wolk-van-tule-gevoel op de dansvloer.

Zulke groene jurken zijn het ultieme bewijs van de macht der mode, want je kon er letterlijk dood aan gaan. Zelfs zonder dat je je in een krap korset hees. Om de kleur ‘Schweinfurter grün’ van deze baljapon te maken, had je namelijk een levensgevaarlijk middel nodig: arsenicum.

Gevaarlijke stoffen

Medische prent van handen in contact gekomen met arsenicum, 19e eeuw

Medische prent van handen in contact gekomen met arsenicum, 19e eeuw

Dat was inderdaad zo ongezond als het klonk. Medici waarschuwden volop en publiceerden enge tekeningen van de gezondheidsrisico’s van arsenicum (etterende zweren, permanente hoofdpijn en kraterachtige wonden, anyone?). Bij hoge dosis kon je er zelfs aan overlijden. Maar echt baten mochten al die waarschuwingen niet.

Dat had er deels mee te maken dat je op de overheid nog niet zo hoefde te rekenen, qua ziekmakende-stoffen-mogen-niet-in-consumptiegoederen-achtige maatregelen. Die lieten dat nog lekker aan de marktwerking over. Daarnaast was arsenicum alomtegenwoordiger dan we ons nu kunnen voorstellen.

Kleding was namelijk niet het enige waar je arsenicum in aantrof: ook gebakjes, kaarsen, behangpapier, kinderspeelgoed, gordijnen en cosmetica kon je volop kopen met een flinke dosis arsenicum.

Moordwapen?

Spotprent rond arsenicummode, 1862

Spotprent rond arsenicummode, 1862

Kon je door het dragen van zo’n arsenicumjurk echt aan je einde komen? Technisch gezien wel. In een dameshoedje met bloemen zat volgens de bekende negentiende-eeuwse scheikundige A.W. Hoffmann genoeg arsenicum om 20 man mee te vergiftigen.

Toch waren het vaak niet zozeer de draagsters, maar de vervaardigsters die de arsenicummode met hun leven moesten bekopen. Handwerksters moesten soms ruim tien uur per dag in ARBO-onverantwoorde omstandigheden met arsenicum werken om rond te komen.

Modeprent met arsenicumjapon (rechts), 1860-1865

Modeprent met arsenicumjapon (rechts), 1860-1865

Het arsenicumpoeder waar zij kunstbloemen mee garneerden, ademden ze in en kwam via hun handen ook in hun eten terecht. De geschiedenisboeken staan vol met trieste verhalen van jonge meisjes die zo aan hun einde kwamen. Gelukkig kwamen er op gegeven moment synthetische kleurstoffen zonder al die nare bijwerkingen…

Overigens hou je er niets aan over om nu nog zo’n oude arsenicumjapon in een museum aan te raken, mits je dat met droge handen doet. Toch kunnen wij ons voorstellen, dat die witte museumhandschoentjes ineens best aantrekkelijk klinken…

Meer lezen:

Alison Matthews David, Fashion Victims: The Dangers of Dress Past and Present (2015)

Verwonder je ook over:

Louis XIV

Portret van Louis XIV door Hyacinthe Rigaud, 1701.

Schoenen maken de man?

Waarom Marie-Antoinette stopte met het dragen van roze

Deze 18e-eeuwse modetip wordt nog altijd opgevolgd door de Israëlische geheime dienst