Dit schilderij kon je in de 19e eeuw écht niet in je woonkamer hangen
Édouard Manet creëerde veel ophef met zijn vrouwelijke naakten, maar ook met dit schilderij van een vrouw die wél kleren aanheeft. Wat vonden mensen zo shocking aan Manets 'Nana'?
Manet, Nana, naakt, vrouw
1222
post-template-default,single,single-post,postid-1222,single-format-standard,qode-quick-links-1.0,ajax_fade,page_not_loaded,,qode-title-hidden,qode_grid_1300,footer_responsive_adv,qode-content-sidebar-responsive,qode-theme-ver-13.8,qode-theme-bridge,wpb-js-composer js-comp-ver-5.4.7,vc_responsive
Edouard Manet, Nana, 1877.

Dit schilderij kon je in de 19e eeuw écht niet in je woonkamer hangen

Édouard Manet had twee grote talenten die hij op vakkundige wijze combineerde. Ten eerste natuurlijk het schilderen, en ten tweede het creëren van ophef. Zijn schilderij van picknickende-mannen-met-blote-vrouw veroorzaakte in 1863 een groot schandaal, maar in 1877 wist hij evenveel verbolgen reacties op te wekken met een voorstelling van een dame die er in onze ogen nog best gekleed bijloopt.

Rok tot over de knie

Op het schilderij Nana zien we de Franse actrice Henriette Hauser als Nana, terwijl zij met haar poederdons voor de spiegel staat. Erg bloot staat ze er niet bij. In tegenstelling tot Manets eerdergenoemde vrouw op de picknick, en laat staan Courbets eh… scheppingsverhaal, is er van Nana’s borsten of lady parts is niets te zien. Zelfs haar knieën zijn zedig bedekt. Niet zoveel aan de hand, zou je denken, zeker als je je bedenkt hoeveel vrouwelijk naakt er destijds onder het motto ‘hoogwaardige classicistische kunst’ aan menig muur hing.

Toch zagen de beschaafde Fransen uit 1877 dat net even anders. De Salon de Paris – dé jaarlijkse kunsttentoonstelling waar je als beeldend kunstenaar naam kon maken – noemde het schilderij een ‘aanslag op de moraliteit’ en weigerde het resoluut te exposeren. Wat vond het beoordelingscomité zo shockerend aan het werk van Manet?

Onzedig ondergoed

Een ‘zediger’ korset, jaren 1880, Met Museum

Waar kunstkijkers een naakte Venus als hoogwaardige vorm van schoonheid konden zien, zagen ze in Nana direct een vrouw van lichte zeden. En zomaar een prostituee schilderen? Dat vond men in de 19e eeuw dus echt not done.

Nana’s kleding was voor de contemporaine kijker genoeg om te begrijpen dat deze vrouw niet van het kuise soort was. Rok tot over de knie of niet, Henriette Hauser poseert hier nog altijd in haar onderkleding. En dan ook nog eens niet bepaald in een negentiende-eeuwse variant op steunkousen en een oma-onderbroek.

Haar ultramodieuze blauwe satijnen korset was eerder het type lingerie dat men met duurbetaalde prostituees associeerde. Een degelijke huisvrouw droeg weliswaar ook korsetten, maar zou eerder voor een ‘praktisch’ naturelkleurig of wit katoenen exemplaar hebben gekozen. (Of daar waren de moraalridders in ieder geval van overtuigd.) Ook de hoge hakken, gedecoreerde zijden kousen en doorschijnende onderrok gaven duidelijk een boodschap van erotiek.

Kunt u het zien, meneer?

Niet alleen Nana zelf, maar ook de glurende hoge heer met het hoge hoedje rechts gaf het werk een erotisch karakter. Wat doet hij daar in Nana’s kleedkamer? Een beschaafd kopje thee nuttigen tijdens een stemmig gesprek over de regenval van de laatste tijd? Nee, dat maakte je de negentiende-eeuwse kunstliefhebber ook niet wijs. De uitgetrokken japon op de stoel links doet wat dat betreft ook niet bepaald vermoeden, dat we hier met een onschuldig bezoekje te maken hebben.

Nana

Zelfs bij wie het werk alleen van horen zeggen kende, zal een belletje zijn gaan rinkelen dat dit schilderij niet helemaal geschikt was voor kijkers onder de 18. De naam Nana had destijds een wat onzedige bijklank. Veel prostituees noemden zichzelf Nana, en ook literaire personages met deze naam waren meestal geen onschuldige types. Denk bijvoorbeeld aan de roman Nana (1880) van Émile Zola, waarin de hoofdpersoon Nana een succesvolle carrière in de wereld van de betaalde liefde had.

Reputatie

Had Henriette Hauser er dan geen problemen mee om voor dit werk model te staan? Waarschijnlijk zal het schilderij haar eerder meer roem en bekendheid gegeven hebben, dan dat het haar carrière zal hebben geschaad. Geheel smetteloos was haar reputatie onder de puriteinse negentiende-eeuwers toch al niet: naast actrice genoot ze destijds al bekendheid als maîtresse van onze eigen kroonprins Willem van Oranje-Nassau.

Wel blijft het curieus dat kunstkenners zo verbolgen konden zijn over een schilderij waarop maar zo weinig huid te zien is, maar zich temidden van al hun naakte Venussen rustig konden profileren als serieuze connaisseur. Wat dat betreft moet Édouard Manet toch een beetje in zijn vuistje gelachen hebben om de maatschappij waarin hij leefde.

Verwonder je ook over:

Portret Isabella d'Este door Titiaan

Titiaan, ‘Isabella d’Este’, c. 1534-1536
Kunsthistorisches Museum Wien

Isabella d’Este: photoshoppen in de renaissance

Manet, wat doet die naakte vrouw daar?

Curiosity of the week: Waarom iedereen 5 minuten naar dit schilderij zou moeten kijken