De verstopte walvis van Hendrick van Anthonissen | curatorsofcuriosities
Kunstwerken, modellenfoto's, privacy: soms is niets wat het lijkt. Zo bleek dit doodgewone strandtafereeltje zomaar ineens een aangespoelde walvis te hebben!
Kunst, walvis, restauratie, overschilderen
1166
post-template-default,single,single-post,postid-1166,single-format-standard,qode-quick-links-1.0,ajax_fade,page_not_loaded,,qode-title-hidden,qode_grid_1300,footer_responsive_adv,qode-content-sidebar-responsive,qode-theme-ver-13.8,qode-theme-bridge,wpb-js-composer js-comp-ver-5.4.7,vc_responsive

De verstopte walvis van Hendrick van Anthonissen

Al zijn ze nog zo oud, kunstwerken kunnen ons altijd blijven verrassen. Restauratoren hebben het wat dat betreft goed voor elkaar. Soms maken ze een lijst open en komen ze zomaar een geluksheilige van de kunstenaar tegen, andere keren blijkt een werk oorspronkelijk hele andere kleuren te hebben gehad dan gedacht werd. Het Fitzwilliam Museum in Cambridge deed in 2014 een bijzondere vondst: op één van hun strandgezichten van Hendrick van Anthonissen vonden ze zomaar een verstopte walvis!

Waar kijken al die mensen toch naar?

Gezicht op Scheveningen: voor de restauratie

Gezicht op Scheveningen: weggepoetste walvis

Gezicht op Scheveningen: na de restauratie

Gezicht op Scheveningen: walvis teruggehaald!

Toen het museum dit Gezicht op Scheveningen (1641) van Hendrick van Anthonissen verwierf, was het een ‘gewoon’ strandlandschap met op de achtergrond een opmerkelijk samengekluisterd groepje mensen. Tijdens een onderhoudsbeurt van het schilderij kwam men erachter dat deze kleine menigte niet zomaar naar de ruisende zee stond te staren. De restauratoren vonden onder de golven een grote aangespoelde walvis, die oorspronkelijk duidelijk het middelpunt van de belangstelling was.

Tegenwoordig is het gelukkig not done om oude meesters over te schilderen. Maar in de achttiende en negentiende eeuw had men daar minder moeite mee. Één van de vorige eigenaren van het schilderij moet dan ook gedacht hebben: leuk hoor dat strand, maar die dode walvis? Bah, daar maken we gewoon golven van!

19e-eeuwse make-overs

'Gephotoshopte' Isabella de'Cosimo I de Medici (1542-1576)

‘Gephotoshopte’ Isabella de’Cosimo I de Medici (1542-1576)

'Oorspronkelijke' Isabella de'Cosimo I de Medici (1542-1576)

‘Oorspronkelijke’ Isabella de’Cosimo I de Medici (1542-1576)

De walvis van Hendrick van Anthonissen was wat betreft niet de enige die het moest ontgelden. Ook dit portret van Isabella de’Cosimo I de Medici had volgens één van haar eigenaren wat verbeterpuntjes. Haar hoge voorhoofd, oorschelp en zelfs haar hand(!) voldeden niet aan de negentiende-eeuwse schoonheidsnormen, en kregen daarom een photoshopachtige make-over.

Ook werden twee oorspronkelijke verwijzingen naar Maria Magdalena weggehaald: een aureool om haar hoofd en de zalfpot in haar handen. Vermoedelijk was men niet erg enthousiast over verwijzingen naar een ‘zondares’, en zag men de geportretteerde dame liever wat deugdzamer.

Ongedaan maken

Net als de walvisverhulling is de ‘verjongingskuur’ van Isabella de’Cosimo I de Medici inmiddels geheel ongedaan gemaakt. Toch komen we juist dankzij het feit dat deze schilderijen overgeschilderd werden, interessante dingen te weten over hoe men bijvoorbeeld door de jaren heen met kunst is omgegaan, en wat men in een bepaalde tijd zoal lelijk vond.

De walvis zal het niet zoveel uit gemaakt hebben dat hij onder een nieuwe verflaag verdween, als hij al echt bestaan heeft. Maar wat zou Isabella de’Cosimo I de Medici het liefst gewild hebben? Dat haar portret authentiek bleef, of dat ze onder het negentiende-eeuwse publiek bekend stond als een knappe vrouw? Helaas zullen we dat waarschijnlijk nooit te weten komen.

Verwonder je ook over:

Portret Isabella d'Este door Titiaan

Titiaan, ‘Isabella d’Este’, c. 1534-1536
Kunsthistorisches Museum Wien

Isabella d’Este: photoshoppen in de renaissance

Manet, wat doet die naakte vrouw daar?

Waarom iedereen 5 minuten naar dit schilderij zou moeten kijken