Zoenen rond 1890: Bouguereau versus de tuberculosebestrijding | curatorsofcuriosities
Kort nadat William-Adolphe Bouguereau dit beroemde schilderij maakte, ontstond er een wel hele bijzondere beweging tegen het zoenen...
Bouguereau, William-Adolphe Bouguereau, Cupido en Psyche, kunst, zoen, kus, zoenen
1277
post-template-default,single,single-post,postid-1277,single-format-standard,qode-quick-links-1.0,ajax_fade,page_not_loaded,,no_animation_on_touch,qode-title-hidden,qode_grid_1300,footer_responsive_adv,qode-content-sidebar-responsive,qode-theme-ver-13.8,qode-theme-bridge,wpb-js-composer js-comp-ver-5.4.7,vc_responsive

Zoenen rond 1890: Bouguereau versus de tuberculosebestrijding

Cupido die Psyche een zoentje geeft, geschilderd door William-Adolphe Bouguereau in 1890. Of we dit schilderij nou ‘schattig’ of ‘kitsch’ moeten vinden, een grote hit onder souvenirhandelaars in Rome is het wel. Ansichtkaarten, dienbladen, tandendoosjes – die arme Bouguereau had stinkend rijk van zijn auteursrechten kunnen worden als hij niet voor de tijd van het massatoerisme de pijp uit was gegaan!

Zoen of geen zoen?

William-Adolphe Bouguereau, L'Amour et Psyché, enfants, 1890

William-Adolphe Bouguereau, L’Amour et Psyché, enfants, 1890

Zoenen en plein public was in de tijd van Bouguereau nog behoorlijk not done. De sociale zoen was voor de Tweede Wereldoorlog nog ver te zoeken: men gaf rond 1890 liever buigingen, knikjes en af en toe een hand. Een kus zoals op het schilderij van Gustav Klimt zal zéker niet openlijk gegeven zijn – in nette kringen dan. Maar kinderen kregen wél volop kusjes, op de mond of op de wang.

Maar, en nu komt het, daar werden kort na 1900 stokjes voor gestoken. Artsen en andere volksgezondheid-warriors begonnen toen volop tegen het op de mond zoenen te strijden. Niet eens vanwege morele bezwaren, maar voornamelijk uit hygiënisch oogpunt.

Quentin Massijs, Madonna met Kind, circa 1525-30

Quentin Massijs, Madonna met Kind, circa 1525-30

Het grootste risico waarvoor men vreesde was tbc-besmetting (waar toen nog nauwelijks iets tegen gedaan kon worden). Vandaar ook dat de tuberculosebestrijding heus propagandamateriaal produceerde tegen het zoenen van kinderen. “Zoen uw kind nooit op den mond!”, kregen moeders als strenge waarschuwing van de tuberculosebestrijding toegeworpen.

Zoenwering

Zelf niet zoenen, alla, maar wat moest je dan doen als anderen met getuite lippen op jouw kind afstevenden? De bezorgde moeder kon haar kroost tegen zoentjes van vreemden beschermen met behulp van een speciale broche met het opschrift ‘GEEN KUSJES’. In goedkope én luxueuze uitvoeringen verkrijgbaar: een gouden exemplaar kon je in de jaren 1930 bijvoorbeeld bij warenhuis Gerzon aanschaffen voor slechts f 9,25. (Aldus hun reclamefolder.)

Gustav Klimt, De Kus, 1907-08

Gustav Klimt, De Kus, 1907-08

Een zekere Anthonia Margaretha die etiquetteboeken schreef, kon deze zoen-me-niet-broches anno 1922 van harte aanbevelen. Sterker nog, als het aan haar had gelegen zou het zoenen onder volwassenen ook aan banden gelegd zijn. Uit ‘hygiënisch oogpunt’ moesten volwassenen elkaar in haar optiek “uitsluitend op de wangen kussen, doch liefst zoo min mogelijk in het publiek.”

Eén ding is daarmee duidelijk geworden. We vragen ons nog altijd af wie er precies model gestaan heeft voor De Kus van Klimt. Maar dat deze Anthonia Margareta het niet geweest zal zijn, kunnen we denk ik wel met zekerheid vaststellen.

Bron: Ileen Montijn, Leven op stand: 1890-1940 (1998)

Verwonder je ook over:

De originele 'Fountain', gefotografeerd door Alfred Stieglitz na de tentoonstelling van de Society of Independent Artists in 1917.

Curiosity of the Week: Een gouden toilet

Manet, wat doet die naakte vrouw daar?

Was Elsa von Freytag-Loringhoven haar tijd ver vooruit?